نکات مهم فصل دوم شیمی یازدهم
درس نامه فصل دوم شیمی یازدهم با عنوان “در پی غذای سالم” شامل توضیحات کامل، مثال ها و نمونه سوالات حل شده است و به طور جامع مباحث این فصل را پوشش می دهد. در این جزوه، تلاش شده تا نکات مهم فصل دوم شیمی یازدهم کنکوری به دقت بررسی شوند تا دانش آموزان بتوانند با درک بهتری از مطالب مواجه شوند. همچنین، با ارائه مطالب خارج از کتاب، سعی شده است تا یادگیری دانش آموزان سال یازدهم و داوطلبان کنکور تقویت گردد و این امر به یادگیری کامل تر مباحث فصل دوم کمک می کند.تا انتهای مقاله با کنکور آسان است همراه باشید.
نکات مهم این فصل شیمی یازدهم: نقش غذای بدن
غذا تنها برای رفع گرسنگی اهمیت ندارد، بلکه نقش های دیگری نیز در بدن ایفا می کند:
- تأمین انرژی: غذا انرژی لازم برای حرکت ماهیچه ها، ارسال پیام های عصبی و جابه جایی یون ها و مولکول ها از دیواره سلولی را فراهم می کند.
- ماده اولیه برای ساخت و رشد: غذا به عنوان منبع اولیه برای ساخت و رشد قسمت های مختلف بدن نظیر سلول های خونی، استخوان، پوست، مو، ماهیچه ها و آنزیم ها عمل می کند.
دما و مفهوم آن
دما یک کمیت است که میزان گرمی یا سردی مواد را نشان می دهد. از نظر ذره ای، ذرات سازنده مواد همیشه در حال حرکت هستند، اما شدت این حرکت در حالت های فیزیکی مختلف متفاوت است. به طور کلی، جنبش ذرات در حالت گاز شدیدتر از مایع و جنبش ذرات در حالت مایع نیز شدیدتر از حالت جامد است.
تفاوت دما و گرما
گرما به مقدار انرژی گرمایی اطلاق می شود که به دلیل تفاوت دما بین دو سیستم منتقل می شود. این مقدار با نماد (Q) نمایش داده شده و واحد اندازه گیری آن در سیستم SI، ژول (J) است. در بعضی موارد، از کالری (cal) نیز برای بیان مقدار گرما استفاده می شود.این فص یکی از نکات مهم فصل دوم شیمی یازدهم است.
فرآیندهای گرماده: در این فرآیندها، انرژی به صورت گرما از سامانه به محیط منتقل می شود و دمای سامانه کاهش می یابد (Q<0). فرآیندهای گرماگیر: در این نوع فرآیندها، انرژی به صورت گرما از محیط به سامانه منتقل می شود و دمای سامانه افزایش می یابد (Q>0).
نکته: در برخی از این فرآیندها، ممکن است دما بدون تغییر باقی بماند.
مفهوم آنتالپی
آنتالپی به انرژی کل یک سامانه اشاره دارد و هر سامانه در دما و فشار ثابت آنتالپی معینی دارد. در واکنش های گرماگیر، مواد با آنتالپی کمتر به مواد با آنتالپی بیشتر تبدیل می شوند. در عوض، در واکنش های گرماده، مواد با آنتالپی بیشتر به مواد با آنتالپی کمتر تبدیل می شوند.یکی از بهترین اساتید درس شیمی استاد عارف ربیعیان است.برای دیدن نمونه تدریس های استاد وارد لینک شوید.
نکته: آنتالپی پیوندها به دو عامل وابسته است:
- مرتبه پیوند: هرچه تعداد پیوندها بین دو اتم بیشتر باشد، انرژی پیوند نیز بیشتر است.
- شعاع اتم ها: هرچه شعاع اتم های تشکیل دهنده پیوند بزرگ تر باشد، آنتالپی آن پیوند کمتر خواهد بود.
نکته: اختلاف الکترونگاتیوی بین دو اتم نیز بر شدت قطبیت پیوند تأثیر می گذارد؛ هرچه این اختلاف بیشتر باشد، جاذبه بین دو اتم قوی تر و انرژی پیوند افزایش می یابد.
آنتالپی سوختن
سوختن به معنای تغییر شیمیایی است که در آن یک ماده به سرعت واکنش می دهد و انرژی زیادی را به صورت گرما آزاد می کند. آنتالپی سوختن، آنتالپی واکنشی است که در آن یک مول از ماده در حضور اکسیژن کافی می سوزد و واحد آن کیلوژول بر مول (kJ/mol) است و علامت آن منفی است.
نکته: یکی از محصولات سوختن مواد آلی، آب (H₂O) است که به صورت مایع تولید می شود. همچنین، هرچه جرم هیدروکربن بیشتر باشد، گرمای حاصل از سوختن آن نیز بیشتر خواهد بود. به علاوه، گرمای آزاد شده از سوختن آلکان ها بیشتر از الکل های هم کربن خودشان است.
گروه های عاملی مهم اکسیژن دار
گروه کربونیل: این گروه عاملی مختص آلدهیدها و کتون هاست. در آلدهیدها، این گروه در ابتدای زنجیره کربنی قرار دارد و حتماً از یک سمت به هیدروژن (H) متصل است. در کتون ها، گروه کربونیل از هر دو سمت به کربن متصل می شود.یکی دیگر از نکات مهم فصل دوم شیمی یازدهم فصل اکسیژن دار است.
گروه هیدروکسیل: این گروه مختص الکل ها است و مثالی از آن ترکیب آلی موجود در گشنیز است که طعم و بوی خاصی به آن می بخشد.
گروه اتری: این گروه مختص اترهاست و به عنوان مثال، ترکیب آلی موجود در رازیانه، طعم و بوی خاصی ایجاد می کند.
ایزومر
ایزومر به موادی اطلاق می شود که فرمول مولکولی یکسان اما ساختار متفاوتی دارند.
عوامل مؤثر بر سرعت واکنش
سرعت انجام واکنش به موارد زیر بستگی دارد:
نوع مواد واکنش دهنده
سطح تماس واکنش دهنده ها
غلظت واکنش دهنده ها
دما
کاتالیزگر
نکته: کاتالیزگر ماده ای است که سرعت واکنش شیمیایی را افزایش می دهد، اما خود در طی واکنش مصرف نمی شود. به عنوان مثال، کاتالیزگر KI می تواند تجزیه هیدروژن پراکسید را در دمای اتاق تسریع کند.
نکته: هرچه سطح جامدات کوچک تر باشد، سرعت انجام واکنش افزایش می یابد. در برخی واکنش ها، تغییر غلظت تأثیری بر سرعت واکنش ندارد. اما در واکنش هایی که حداقل یکی از واکنش دهنده ها گاز است، تغییر فشار می تواند سرعت واکنش را تغییر دهد. همچنین، افزایش دما منجر به افزایش انرژی ذرات و به تبع آن افزایش سرعت انجام واکنش می شود.
نکته: افزودن کاتالیزگر موجب افزایش مقدار محصول نخواهد شد، بلکه همان مقدار محصول با سرعت بیشتر و در زمان کوتاه تری تولید می شود. همچنین، مواد نگهدارنده سرعت واکنش های شیمیایی که منجر به فساد می شوند را کاهش می دهند؛ به عنوان مثال، بنزوییک اسید که در توت فرنگی و تمشک وجود دارد.
